KUNSTENAARS

Ben Middelkamp – Wijhe NL – 1957

Ben is als kunstenaar autodidact. Hij beschrijft zijn vroege ervaringen met kunst als kind als volgt: ‘Als in de kerk het licht op de gekleurde glas-in-lood ramen viel, dan kon je ook op de grond de kleuren nog eens zien’. Dit fascineerde hem.
In 1974 begon hij als kunstenaar actief te worden. Hij schilderde zijn eerste werken en verkocht die aan huis in het dorp. Ook fotografie interesseerde hem, maar telkens weer waren tekeningen en schilderijen op de voorgrond.
In 1980 maakte hij zijn eerste Landart Project in Thurso, in het noorden van Schotland en op het eiland Terschelling.
Hij is een van de grondleggers van het kunstenaarscollectief DNA Funart Vactorie, in een, naar eigen zeggen, wilde tijd in Berlijn met veel tentoonstellingen. Hij stelde al veel in Europa tentoon, bijvoorbeeld in Berlijn, maar ook in New York en Los Angeles.
Zijn kunst bracht hem zijn interesse voor verschillende culturen, ook aan Art Brut, primitieve kunst, zoals die van de Aboriginals, Indianen en Bosjesmensen. Het bracht hem nader tot de geschiedenis die achter de de betreffende kunst staat en die tot haar geleid heeft, dus tot de oorsprong.

Over het project…
Toen kwam ik daar in Sandbostel. Het was een windstille hete dag, de grond stoof en het was er doodstil, enkel het geluid van blaffende honden op de achtergrond, verder was er niets te horen. Ik heb daar rondgelopen en gekeken, materialen gevoeld en de totale omgeving op mij laten inwerken. Ieder steentje, ieder stuk hout herbergt geschiedenis in zich; en welke!!!
Ik werd bij ieder gebouw als het ware terug geworpen in de tijd en stelde mezelf vragen: hoe zou het geweest zijn hier? Wie zou op dezelfde grond waar ik op liep ook hebben gelopen, of gelegen, en in welke omstandigheden?
Ik was daar voor de Puttenaren, ik moest zien waar ze geweest waren en hoe de omgeving daar is. Het kamp zelf voldeed aan mijn verwachtingen, het biedt gelukkig voldoende aanknopingspunten tot mijn “reis in het verleden van andere, mij onbekende mensen”.
Wat dacht de Puttenaar in Sandbostel (als hij dat nog kon) , hoe was de lucht en de grond in Sandbostel? De Puttenaar kende heel goed zijn eigen grond, op de overgang van zand naar veen en broekbossen. De grond in Sandbostel zal hem wel enigszins bekend zijn voorgekomen, armelijke slechte grond.
Er was de wind en de lucht in Sandbostel. Hoe was toen de wind en de lucht in Sandbostel? Hoe was de regen in Brillit? Hoe hard waaide het in de Klenkendorfer Mühlendammgaben? Kwam die koud uit het Noorden zoals vaker in April? Waren er slagregens of was het juist stoffig en droog?
Deze vragen hielden mij bezig tijdens meerdere tochten naar Sandbostel. Waar is het droog in het landschap, waar na? Waar ligt een weg en waarom? Waar ligt een sloot en wie heeft hem gegraven? Hoe voelde de weg vanaf Brillit? Hoe lang is het lopen naar het kamp?

Dit alles om in beelden om te zetten, de dag, de nacht, het stof, de droogte , de kou, de regen, de honger…
Impressies die aansluiten bij de portretten van Ruurd, de Puttenaren, hier waren zij, in Sandbostel…

Ben Middelkamp, 2020

Ruurd van Schuijlenburg – Sneek NL – 1965

Ruurd werkt in Bunde-Dollart in Duitsland en is een autodidaktisch kunstenaar die zich intensief bezig houdt met de uitdrukkingskracht van het portret. Hij ziet elk portret als een balanceeract tussen herkenbaarheid en interpretatie. Tijdens het werken aan een portret ontstaat duidelijkheid over die balans door de blik in de ogen van de mens die portret staat.
Over het project…
Ik wist, dat er een oom van mijn vader geweest was, die omgekomen was in de oorlog. Oom Geurt. Meer niet. Op enig moment vond ik in archieven de naam Sandbostel. Met mijn vader en broer bezocht ik in 2016 de Gedenkstätte in Sandbostel. Als eerbetoon aan een man die onbekend gebleven was.
Geurt liet me echter niet los. Ik moest hem in de ogen kijken. Ik portretteerde hem. Ik vroeg me meer en meer af, wat die ogen gezien hadden tussen oktober ’44 en 18 april ’45, de dag waarop hij stierf. Ben zag mijn portret en was direct ‘alert’. Hij kende de geschiedenis van Putten, hij was vaker in het schuldige gebied geweest in het Emsland waar veel werkkampen waren in de nazitijd. Met Ben reisde ik naar Sandbostel. We betraden het voormalig kampterrein, we zaten op het station van Brillit en ontdekten de schuld van het landschap. Direct daarop doken nog eens 44 mannen op. Ze stonden als het ware op. Mannen uit Putten, jongens soms nog en elk paar ogen vertelde een eigen verhaal. Ik moest die verhalen ‘optekenen’ in een portret, in een blik.
Ben liet op bijzondere wijze de context, waarin de Puttenaren geweest waren tot leven komen. Zijn expressieve werken gaven alle mannen een plek. Tussen Putten en Sandbostel.
Over de ‘woorden’ in de kunstwerken…
We hebben fragmenten uit een brief verwerkt, die mijn overgrootmoeder eind jaren ’50 toegestuurd kreeg met een verzoek, uiterlijke kenmerken van haar zoon aan te tekenen, opdat zijn stoffelijke resten nog geïdentificeerd konden worden. Ze stuurde de vragenlijst niet terug. Geurt werd niet geïdentificeerd. Ben en ik hebben de woorden opgenomen in ‘de adem van het kamp’, dat is de vochtige damp die boven de barakken hing, destijds.

Ruurd van Schuijlenburg, 2020